तिरुक्कुरल्-सूक्ति-सौरभम् Sanskrit Communicative - तिरुक्कुरल्-सूक्ति-सौरभम्

य इच्छत्यात्मनः श्रेयः प्रभूतानि सुखानि च।
न कुर्यादहित कर्म स पर्रेभ्य: कदापि च॥
आचारः प्रथमो धर्मः इत्येतद् विदुषां वचः।
तस्माद् रक्षेत् सदाचारं प्राणेश्योऽपि विशेषतः॥
अ. एकपदेन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) जनः आत्मनः किम् इच्छति?
(ii) मनुष्यः कति सुखानि इच्छति?
(iii) कः प्रथमः धर्म: ?
आ. पूर्णवाक्येन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) कः परेभ्यः अहितम् न कुर्यात् ?
(ii) श्लोके किम् अव्ययपदं प्रयुक्तम् ?
(iii) प्राणेभ्यः अपि विशेषतः कः रक्षणीयः?
इ. निर्देशानुसारम् उत्तरत- (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) 'सुखानि' अस्य विशेषण पदम् किम् ?
(ii) 'कल्याणम्' इत्यर्थे अत्र किम् पदम् प्रयुक्तम्?
(iii) 'प्रथम धर्मः' इति अनयोः पदयोः विशेष्यपदं किम् ?

यत् प्रोक्त येन केनापि तस्य तत्त्वार्थनिर्णयः।
कर्तुं शक्यो भवेद्येन स विवेक इतीरित:॥
वाक्पटुधैर्यवान् मन्त्री सभायामप्यकातरः।
स केनापि प्रकारेण परैर्न परिभूयते ॥
अ. एकपदेन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) 'भवेद्येन' अत्र सन्धिः वर्ण संयोगो वा?
(ii) विवेकी कस्य निर्णयः कर्तुम् समर्थः?
(iii) अत्र 'स:' पदम् कस्मै प्रयुक्तम्?
आ. पूर्णवाक्येन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) विवेकीः किम् ?
(ii) विवेकिनः किं लक्षणम् अस्ति?
(iii) मन्त्री कीदृशः भवेत्?
इ. निर्देशानुसारम् उत्तरत- (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) 'विवेकः' अस्य क्रियापदम् किम् ?
(ii) 'तिरस्क्रियते' इत्यर्थे अत्र किं पदं प्रयुक्तम्?
(iii) 'न कातरः' इति स्थाने किं पदं प्रयुक्तम् ?

त्यक्त्वा धर्मप्रदां वाचं परुषां योऽभ्युदीरयेत्।
परित्यज्य फलं पक्वं भुड्क्तेऽपक्वं विंमूढधी:॥
विद्वांस एव लोकेऽस्मिन् चक्षुष्मन्तः प्रकीर्तिताः।
अन्येषां वदने ये तु ते चक्षुनामनी मते॥
अ. एकपदेन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) कः परुषां वाचं वदति ?
(ii) अत्र के चक्षुष्मन्तः?
(iii) विद्वांसः कुत्र चक्षुष्मन्तः प्रकीर्तिताः?
आ. पूर्णवाक्येन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) लोके चक्षुष्मन्तः केन प्रकीर्तिताः?
(ii) कः अपक्वम् फलं खादति ? 
(iii) चक्षुनामनी के ?
इ. निर्देशानुसारम् उत्तरत- (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) 'कठोराम्' अस्य पर्यायः श्लोकात् एव चित्वा लिखत।
(ii) 'पक्वम्' इति पदस्य विलोमपदं किम्?
(iii) 'लोके अस्मिन्' इत्यनयोः पदयोः विशेषणपदं किम्?

पिता यच्छति पुत्राय बाल्ये विद्याधनं महत्।
पिताऽस्य किं तपस्तेपे इत्युक्तिस्तत्कृतज्ञता ॥
अवक्रता यथा चित्ते तथा वाचि भवेद् यदि।
तदेवाहुः महात्मानः समत्वमिति तथ्यतः ॥
अ. एकपदेन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) विद्याधनम् कः यच्छति?
(ii) चित्ते किम् भवेत् ? 
(iii) अवक्रता तथा कस्यां यदि भवेत् ? 
आ. पूर्णवाक्येन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) पिता कस्मै विद्याधनम् यच्छति?
(ii) अत्र धनम् किम् अमन्यत ? 
(iii) समत्वम् किम् कथ्यते? 
इ. निर्देशानुसारम् उत्तरत- (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) 'विद्याधनम्' श्लोके अस्य विशेषणपदं किम् ?
(ii) श्लोके अव्ययपदं किम्?
(iii) 'भवेत्' इति क्रियापदस्य कर्तृपदम् किम् ?

धैर्यवान् मन्त्री केनापि प्रकारेण परिभूयते।

वाक्पटुः मन्त्री कदापि न परिभूयते।

मन्त्री सभायाम् अकातरः अपि भवेत्।

मन्त्री वाक्पटुः भवेत्।

सः प्राणेभ्यः अपि विशेषो भवति।

आचारः प्रथमो धर्मः इत्येतद् विदुषां वचः। 
तस्माद् रक्षेत् सदाचारं प्राणेभ्योऽपि विशेषतः ॥
अन्वयः - (i) __________ प्रथमः धर्मः इति एतत् (ii) __________ वचः, तस्मात् (iii) __________ अपि सदाचारं (iv) __________ रक्षेत्।
मञ्जूषा - प्राणेभ्यः, आचारः, विशेषतः, विदुषां

य इच्छत्यात्मनः श्रेयः प्रभूतानि सुखानि च।
न कुर्यादहितं कर्म स परेभ्यः कदापि च ॥
अन्वयः - यः (i) __________ श्रेयः प्रभूतानि (ii) __________ च इच्छति, सः (iii) __________ अहितं कर्म (iv) __________ न कुर्यात्।
मञ्जूषा - कदापि, आत्मनः, गुखामि, परेभ्यः

वाक्पटुधैर्यवान् मन्त्री सभायामप्यकातरः।
स केनापि प्रकारेण परैर्न परिभूयते ॥
अन्वयः - (यः) मन्त्री (i) __________ धैर्यवान्, (ii) __________ अपि अकातरः (अस्ति) सः (iii) __________ केन अपि (iv) __________ न परिभूयते।
मञ्जूषा - परैः, प्रकारेण, सभायाम्, वाक्पटुः

यत् प्रोक्तं येन केनापि तस्य तत्त्वार्थनिर्णयः।
कर्तुं शक्यो भवेद्येन स विवेक इतीरितः ॥
अन्वयः - येन (i) __________ अपि यत् (ii) __________ तस्य (iii) __________ येन कर्तुं शक्यः भवेत्, सः (iv) __________ इति ईरितः।
मञ्जूषा - प्रोक्तं, विवेकः, केन, तत्त्वार्थनिर्णयः

विद्वांस एव लोकेऽस्मिन् चक्षुष्मन्तः प्रकीर्तिताः।
अन्येषां वदने ये तु ते चक्षुनामनी मते ॥
अन्वयः - अस्मिन् लोके (i) __________ एव (ii) __________ प्रकीर्तिताः। अन्येषां (iii) __________ ये (चक्षुषी) ते तु (iv) __________ मते।
मञ्जूषा - वदने, चक्षुनामनी, विद्वांसः, चक्षुष्मन्तः

आचारः प्रथमो धर्मः इत्येतद् विदुषां वचः।
तस्माद् रक्षेत् सदाचारं प्राणेभ्योऽपि विशेषतः ॥
भावार्थः - सदाचारः जनानां (i) __________ धर्मः अस्ति, इति (ii) __________ कथयन्ति अतएव जनैः (iii) __________ रक्षा प्राणेभ्यः अपि (iv) __________ करणीया।
मञ्जूषा - विद्वांसः, विशेषतः, प्रथमः, सदाचारस्य

य इच्छत्यात्मनः श्रेयः प्रभूतानि सुखानि च। 
न कुर्यादहितं कर्म स परेभ्यः कदापि च ॥
भावार्थः - यदि जनः आत्मनः कृते (i) __________ बहूनि च सुखानि वाञ्छति तर्हि तेन परेभ्यः जनेभ्यः कदापि (ii) __________ कर्म न कर्त्तव्यम्। यतोहि एषा साधूक्तिः अस्ति यत् यः परेभ्यः (iii)  __________ खनति, तस्य कृते गर्त स्वयमेव प्रकृत्या वा जन्यते। अतः अस्माभिः कदापि परेषाम् कृते (iv) __________ न कर्त्तव्यम्।
मञ्जूषा - कूपम्, पीडनं, कल्याणं, अहितकरं

वाक्पटुधैर्यवान् मन्त्री सभायामप्यकातरः।
स केनापि प्रकारेण परैर्न परिभूयते ॥
भावार्थः - यः (i) __________ वक्तुं चतुरः, धैर्ययुक्तः सभायाम् (ii) __________ च भवति सः अन्यैः (iii) __________ केन अपि प्रकारेण न (iv) __________।
मञ्जूषा - निर्भीकः, तिरस्क्रियते, जनैः, मन्त्री

यत् प्रोक्तं येन केनापि तस्य तत्त्वार्थनिर्णयः।
कर्तुं शक्यो भवेद्येन स विवेक इतीरितः ॥
भावार्थः - येन केनापि (i) __________ यत् पूर्व (ii) __________ अस्ति, तस्य (iii) __________ येन कर्तुम् शक्यते, सः (iv) __________ कथ्यते।
मञ्जूषा - यथार्थनिर्णयः, नरेण, विवेकः, कथितम्

विद्वांस एव लोकेऽस्मिन् चक्षुष्मन्तः प्रकीर्तिताः।
अन्येषां वदने ये तु ते चक्षुनामनी मते ॥
भावार्थः - विद्या एव नरस्य (i) __________ अस्ति जनाः अनया एव संसारे सर्वविधं व्यवहारं कर्तुं समर्थाः भवन्ति। अतः अस्मिन् संसारे केवलं (ii) __________ ज्ञानिनः विचारशीलाः एव (iii) __________ कथिताः। अन्येषां विद्यारहितानाम् (iv) __________ तु ये चक्षुषी भवतः ते तु नाममात्रम् एव। अतः अस्माभिः सर्वथा विद्या प्राप्त्यर्थम् एव प्रयतनीयम्।
मञ्जूषा - आनने, विद्वांसः, नेत्रम्, नेत्रवन्तः