भ्रान्तो बालः Sanskrit - भ्रान्तो बालः

सः विद्याव्यसनी भूत्वा महतीं वैदुषीं लेभे।

अस्मिन् जगति प्रत्येकं स्व-स्वकृत्ये निमग्नो भवति ।

सर्वैरेवं निषिद्धः सः बालः विघ्नितमनोरथः अभवत् ।

स्वामी मां पुत्रप्रीत्या पोषयति ।

सः बालः पलायमानं कमपि श्वानम् अवालोकयत् ।

सर्वैः एवं निषिद्धः स बालो भग्नमनोरथः सन् — ' कथमस्मिन् जगति प्रत्येकं स्व-स्वकार्ये निमग्नो भवति। न कोऽपि मामिव वृथा कालक्षेपं सहते। नम एतेभ्यः यैः मे तन्द्रालुतायां कुत्सा समापादिता । अथ स्वोचितम् अहमपि करोमि इति विचार्य त्वरितं पाठशालाम् अगच्छत् ।
ततः प्रभृति स विद्याव्यसनी भूत्वा महतीं वैदुषीं प्रथां सम्पदं च अलभत् ।
I. एकपदेन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) सः बालः कैः निषिद्धः ?
(ii) कोऽपि वृथा किं न सहते ?
(iii) बालः त्वरितं कुत्र अगच्छत् ?
II. पूर्णवाक्येन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) अस्मिन् जगति प्रत्येकं कुत्र निमग्नो भवति ?
(ii) भग्नमनोरथः सन् बालः किम् अचिन्तयत्?
(iii) तन्द्रालुतायां कुत्सा समापादिता बालः किम् अकुरुत्?
III. भाषिककार्यम् (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) 'घृणा' इत्यस्य पर्यायपदं चित्वा लिखत ।
(ii) 'महतीम्' इति विशेषणस्य विशेष्यपदं किम् ?
(iii) 'लेभे' इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किम् ?

तदा खिन्नो बालकः एते पक्षिणो मानुषेषु नोपगच्छन्ति । तद् अन्वेषयामि अपरं मानुषोचितम् विनोदयितारम् इति विचिन्त्य पलायमानं कमपि श्वानम् अवलोकयत् । प्रीतो बालः तम् इत्थं समबोधयत्-रे मानुषाणां मित्र ! किं पर्यटसि अस्मिन् निदाघदिवसे? इदं प्रच्छायशीतलं तरुमूलम् आश्रयस्व । अहमपि क्रीडासहायं त्वामेवानुरूपं पश्यामीति । कुक्कुरः प्रत्यवदत् —
यो मां पुत्रप्रीत्या पोषयति स्वामिनो गृहे तस्य ।
रक्षानियोगकरणान्न मया भ्रष्टव्यमीषदपि ॥ इति ।
I. एकपदेन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) पक्षिणः केषु नोपगच्छन्ति?
(ii) बालः पलायमानं कम् अवालोकयत्?
(iii) श्वानम् कीदृशम् दिवसे पर्टयति ?
II. पूर्णवाक्येन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) निदाघदिवसे कः पर्यटति स्म?
(ii) प्रीतो बालः श्वानं कथम् सम्बोधयत् ?
(iii) स्वामिनः श्वानं कीदृशी व पोषयति ?
III. भाषिककार्यम् (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) 'खिन्नः' इत्यस्य विलोमपदं चित्वा लिखत।
(ii) 'श्वा' इत्यस्य पर्यायपदं चित्वा लिखत ।
(iii) 'प्रच्छायशीतलम्' इति विशेषणस्य विशेष्यपदं किम् ?

अथ सः पुष्पोद्यानं व्रजन्तं मधुकरं दृष्ट्वा तं क्रीडितुम् द्वित्रिवारं आह्वयत्। तथापि, सः मधुकरः अस्य बालस्य आह्वानं तिरस्कृतवान्। ततो भूयो भूयः हठमाचरति बाले सः मधुकरः अगायत्- " वयं हि मधुसंग्रहव्यग्रा " इति ।
तदा स बालः 'अलं भाषणेन अनेन मिथ्यागर्वितेन कीटेन' इति विचिन्त्य अन्यत्र दत्तदृष्टिः चञ्च्वा तृणशलाकादिकम् आददानम् एकं चटकम् अपश्यत्, अवदत् च — "अयि चटकपोत ! मानुषस्य मम मित्रं भविष्यसि । एहि क्रीडावः । एतत् शुष्कं तृणं त्यज स्वादूनि भक्ष्यकवलानि ते दास्यामि " इति । स तु 'मया वटदुमस्य शाखायां नीडं कार्यम्" इत्युक्त्वा स्वकर्मव्यग्रो अभवत् ।
I. एकपदेन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) बालः अन्यतः कम् अपश्यत् ?
(ii) चटकः कस्मिन् कार्ये व्यग्रः बभूव ?
(iii) बालस्य आह्वानं कः तिरस्कृतवान् ?
II. पूर्णवाक्येन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम् )
(i) बालः चटकाय किं दातुं कथयति ?
(ii) बालः कीदृशम् चटकम् अपश्यत्?
(iii) बालः चटकम् किम् अकथयत् ?
III. भाषिककार्यम् (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) ' मिथ्यागर्वितेन ' इति विशेषणस्य विशेष्यपदं किमस्ति ?
(ii) 'बटवृक्षः' इत्यर्थे अत्र किम् पदमस्ति ?
(iii) 'बभूव' इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किम्?

अथ सः पुष्पोद्यानं व्रजन्तं मधुकरं दृष्ट्वा तं क्रीडितुम् द्वित्रिवारं आह्वयत्। तथापि, सः मधुकरः अस्य बालस्य आह्वानं तिरस्कृतवान्। ततो भूयो भूयः हठमाचरति बाले सः मधुकरः अगायत्- " वयं हि मधुसंग्रहव्यग्रा " इति ।
तदा स बालः ' अलं भाषणेन अनेन मिथ्यागर्वितेन कीटेन ' इति विचिन्त्य अन्यत्र दत्तदृष्टिः चञ्च्वा तृणशलाकादिकम् आददानम् एकं चटकम् अपश्यत्, अवदत् च — "अयि चटकपोत ! मानुषस्य मम मित्रं भविष्यसि । एहि क्रीडावः । एतत् शुष्कं तृणं त्यज स्वादूनि भक्ष्यकवलानि ते दास्यामि " इति । स तु ' मया वटदुमस्य शाखायां नीडं कार्यम् " इत्युक्त्वा स्वकर्मव्यग्रो अभवत् ।
I. एकपदेन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) बालः कुत्र व्रजन्तं मधुकरं दृष्टवान् ?
(ii) कः मधुसंग्रहत्यग्र: आसीत् ?
(iii) कः नीडं कार्यम् कर्मव्यग्रो अभवन् ?
II. पूर्णवाक्येन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) बालः मधुकरं किमर्थम् आह्वयत्?
(ii) मधुकरः कथम् अगायत्?
(iii) भ्रान्तः बालः मधुकरं क्रीडितुम् कतिवारं आह्वयत्?
III. भाषिककार्यम् (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) 'व्रजन्तम्' इति विशेषणपदस्य विशेष्यपदं किम्?
(ii) 'आह्वयत्' इति क्रियापदस्य कर्तृपदं लिखत।
(iii) 'पुनः पुनः' इत्यस्य पर्यायपदं किम् ?

भ्रान्तः कश्चन बालः पाठशालागमनवेलायां क्रीडितुं अगच्छत् । किन्तु तेन सह केलिभिः कालं क्षेप्तुं तदा कोऽपि न वयस्येषु उपलभ्यमान आसीत्। यतः ते सर्वेऽपि पूर्वदिनपाठान् स्मृत्वा विद्यालयगमनाय त्वरमाणा अभवन्। तन्द्रालुः बालः लज्जया तेषां दृष्टिपथमपि परिहरन् एकाकी किमपि उद्यानं प्राविशत्।
सः अचिन्तयत्- " विरमन्तु एते वराकाः पुस्तकदासाः । अहं तु आत्मानं विनोदयिष्यामि। सम्प्रति विद्यालयं गत्वा भूयः क्रुद्धस्य उपाध्यायस्य मुखं द्रष्टुं नैव इच्छामि। एते निष्कुटवासिनः प्राणिन एव मम वयस्याः सन्तु इति ।
I. एकपदेन उत्तरत (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) भ्रान्तः बालः किमर्थं निर्जगाम ?
(ii) तन्द्रालुः बालः एकाकी कुत्र प्रविवेश?
(iii) भ्रान्त बालः कदा कीडीतुम् अगच्छन् ?
II. पूर्णवाक्येन उत्तरत(केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) भ्रमितबालेन सह क्रीडितुं कोऽपि केषु उपलभ्यमानः न आसीत्?
(ii) अन्ये सर्वे बाला किं कुर्वन् त्वरमाणा अभवन्?
(iii) भ्रान्त बालः विद्यालयं गत्वा किं दृष्टुं नैव इच्छति?
III. भाषिककार्यम् (केवलं प्रश्नद्वयम्)
(i) 'तन्द्रालुः' इति विशेषणस्य विशेष्यपदं किम् ?
(ii) 'कश्चन बालः' इति कर्तृपदस्य क्रियापदं किम् ?
(iii) 'क्रीडाभिः' इत्यस्य पर्यायपदं चित्वा लिखत ।

(i) न कोऽपि अहमिव वृथा कालक्षेपं सहते।
(ii) एते पक्षिणो मानुषेषु नोपगच्छन्ति ।
(iii) भ्रान्तः बालः चिन्तयामास अहं पुनरात्मानं विनोदयिष्यामि ।
(iv) सः मधुकरं क्रीडा हेतोराह्वयत्।
(v) चटकपोतः स्वकर्मव्यग्रो बभूव ।
(vi) कुक्कुरः आह-स्वामिनो गृहे रक्षानियोगकरणान्न मया भ्रष्टव्यम् ।
(vii) अयि चटकपोत! मानुषस्य मम मित्रं भविष्यसि ।
(viii) मधुकरः द्विस्त्रिरस्याद्वानमेव न मानयामास ।