Board Sample Paper Sanskrit - Board Sample Paper

वरमेको गुणी पुत्रो न च मूर्खशतान्यति।
एकश्चन्द्रस्तमो हन्ति न च तारागणैरपि ।।
भावार्थ:- गुणवान् पुत्रः एकः एव सर्वेषु पुत्रेषु (v) ......................... भवति शतानि अपि (vi) ......................... पुत्राः न। यथा एकः एव चन्द्रमा (vii) ......................... नाशयति न तु। (viii) ......................... तारकाणाम् समूहः।

मञ्जूषा:- अन्धकारम्, मूर्खाः, श्रेष्ठः, अनेकेषाम्

स जातो येन जातेन याति वंशः समुन्नतिम्।
परिवर्तिनि संसारे मृतः को वा न जायते ।।
भावार्थ:- अयम् संसारः (i) ......................... अस्ति। अत्र प्रतिदिनम् अनेके जनाः जायन्ते (ii) ......................... च, परम् यस्य नरस्य (iii) ......................... वंशस्य गौरवं वर्धते, तस्य जन्म एव (iv) ......................... भवति।

मञ्जूषा:- म्रिमन्ते, सार्थकम्, जन्मना, परिवर्तनशीलः

गच्छन् पिपीलको याति योजनानां शतान्यपि।
अगच्छन् वैनतेयोऽपि पदमेकं न गच्छति।।
अन्वयः- पिपीलकः अपि (v) ......................... योजनानां शतानि (vi) .........................।अगच्छन् वैनतेयः (vii) ......................... पदम् अपि (viii) ......................... गच्छति।

सुचिरेणापि कालेन यशः किञ्चिन्मयार्जितम्।
अचिरेणैव कालेन भरतेनाद्य सञ्चितम्।।
अन्वयः- मया (i) ......................... कालेन अपि किञ्चित् (ii) ......................... अर्जितम्, भरतेन (तु) (iii) ......................... अचिरेण कालेन एव (यशः) (iv) .........................।

महान् भवितुम् सत्संगतिः अपेक्षिता।

भागीरथीतीरे पाटलिपुत्रनामधेयं नगरम् आसीत्।

नरः अतिथीनां पूजकः स्यात्।

वयं पर्युषितम् अन्नम् न खादेम।

(i) बालस्य रक्षायै नियुक्तः नकुलः बालकम् उपसरन्तम् एकं सर्पम् अपश्यत्।
(ii) एकदा राजा श्राद्धार्थम् तं ब्राह्मणम् निमन्त्रितम् अकरोत्।
(iii) श्राद्धकार्यात् प्रतिनिवृत्तः ब्राह्मणः रक्तविलिप्तम् नकुलम् अपश्यत्।
(iv) उज्जयिन्याम् माधव: नाम विप्र: वसति स्म।
(v) गमनात् पूर्वम् ब्राह्मण: स्वपालितम् नकुलम् एकाकिनः बालस्य रक्षार्थम् नियुक्तम् अकरोत्।
(vi) रक्तविलिप्तम् नकुलं दृष्ट्वा ब्राह्मण: "अनेन मे बालक: खादित:" इति मत्वा तम् अमारयत्।
(vii) गृहस्य अन्त: गत्वा, बालकम् स्वस्थम् सर्पम् च हतं दृष्ट्वा स: अतीव दुःखी अभवत्।
(viii) सर्पं मारयन् नकुलः तस्य रक्तेन विलिप्तमुख: जातः।

मञ्जूषा : बसयानम्, कारयानानि, स्कूटरयानेन, मेट्रोयानम्, स्तम्भाः जनाः, वाहनानि, वृक्षाः उपरि, अधः पृष्ठे, सन्ति, चलति, गच्छन्ति, मार्गः सेतोः तीव्रगत्या, शीघ्रम्, विद्युत्स्तम्भाः

"मञ्जूषायां प्रदत्तशब्दानाम् सहायतया "जलप्रदूषणम्" इति विषयम् अधिकृत्य पञ्चवाक्यानि संस्कृतेन लिखत।
मञ्जूषा : अवकरं, नदीषु, जनाः, कार्यशालाभ्यः दूषितम्, मलम्, क्षिपन्ति, स्वच्छम्, क्षालयन्ति, वस्त्राणि, पूजा-सामग्री, पुष्पाणि, नालिकामार्गेण, जायन्ते, रोगाः, भवन्ति, रुग्णाः, पीत्वा.

उचितम् वर्णसंयोजनम् चिनुत-
व् इ द् य् आल् अय् अः

उचितम् वर्णम् चित्वा वर्णवियोजने रिक्तस्थानपूर्ति कुरुत-वृक्षस्थः- व् ऋ क् ………………. अ स् थ् अः

अस्य उच्चारणस्थानम् तालु नास्ति-

अयं वर्णः तवर्गे नास्ति-

भरतः अवदत्- "अनुगृहीतोऽस्मि"।

तावद् भविष्यामि अनयो: + विधेय:।

एतच्चित्रम् कक्षे शोभते।

वाक् + ईशः परिश्रमेण कार्यम् करोति।

हास्यं जीवने महौषधि: इव भवति।

महोदय! ........................... प्रार्थनापत्रम् स्वीकरोतु।

तव गृहे बहूनि ........................... सन्ति।

विद्वांसः ........................... वन्दनाम् कुर्वन्ति।

विवेकः नवतिः ........................... प्राप्य उत्तीर्ण: जातः।

रामायणस्य ........................... नाम महर्षि: वाल्मीकिः।

भो बालिकाः! यूयम् पाकशालायाम् ओदनम् ........................... |

सर्वे छात्राः प्रात: विद्यालयम् गत्वा स्वगुरुम् ........................... |

गतसप्ताहे त्वम् स्वाध्यायं न .......................... |

अहम् स्वमातरम् ........................... |

हयः चलचित्रम् दृष्ट्वा बाला: .......................... |

सांयकाले बालाः......................... उद्याने गच्छन्ति। (क्रीड् + तुमुन्)

भोजनम् .........................जनाः भ्रमन्ति। (खाद् + क्त्वा)

वानरः वृक्षम् .........................कूर्दते। (आ + रुह् + ल्यप्)

भक्ताः रामकथाम् श्रोतुम् देवालयम् गच्छन्ति । (............ तुमुन्)

बालकः दुग्धम् पीत्वा स्वपिति। (............क्त्वा)

रमेशः प्रतिदिनम् अम्बाम् प्रणम्य विद्यालयम् गच्छति। (प्र............)

सुकरातः यूनानदेशस्य प्रसिद्धः दार्शनिकः आसीत्। एकदा तस्य समीपे एकः भक्तः आगच्छत् अपृच्छत् च "महात्मन् ! दीपकस्य अधः अन्धकारः किमर्थम् भवति चन्द्रमसि च कलंङ्कः किमर्थं भवति?" इति। सुकरातः प्रत्यवदत्- "वत्स! किं भवता दीपके प्रकाशः चन्द्रमसि च शीतलता न दृष्टा? केवलं तत्र अन्धकारः कलंकः एव दृष्टः । एषः मनोवृत्तिदोषः एव। यादृशी यस्य भावना भवति सः तद्वस्तु तद्भावेन एव पश्यति। अतः अस्माभिः सद्गुणाः एव द्रष्टव्याः न तु अवगुणाः इति।" अतएव उच्यते यदि नरः सकारात्मक दृष्ट्या जीवनम् यापयति तदा तस्य सर्वे विकाराः दूरीभवन्ति । मानवस्य जीवने सुखदुःखयोः मूलकारणम् तस्य सकारात्मकः नकारात्मकः च दृष्टिकोणः एव।
प्रश्नाः -
I. एकपदेन उत्तरत :-
(i) मानवस्य जीवने सुखदुःखयोः मूलकारणम् किम्?
(ii) अस्माभिः चन्द्रमसि का द्रष्टव्या?
(iii) भक्तः कस्य समीपे आगच्छत्?
(iv) सुकरातः कस्य देशस्य दार्शनिकः आसीत् ?
II. पूर्णवाक्येन उत्तरत :-
(i) भक्तः सुकरातम् किम् अपृच्छत्?
(ii) मनुष्यस्य सर्वे विकाराः कथं दूरीभवन्ति ?
III. अस्य अनुच्छेदस्य कृते उचितम् शीर्षकम् लिखत।
IV. प्रदत्तविकल्पेभ्यः शुद्धम् उत्तरम् चित्वा लिखत-
(i) 'अपृच्छत्' इति क्रियापदस्य कर्तृपदम् किम् ?
(अ) सुकरातः (ब) भक्तः
(स) दार्शनिकः (द) एकः
(ii) 'उपरि' इत्यस्य किं विलोमपदम् अनुच्छेदे प्रयुक्तम् ?
(अ) अधः (ब) अद्य
(स) नीचैः (द) समीपे
(iii) "किमर्थम् भवता दीपकस्य प्रकाश.........." इति वाक्ये 'भवता' इति सर्वनामपदं कस्मै प्रयुक्तम्?
(अ) सुकराताय (ब) दीपकाय
(स) चन्द्राय (द) भक्ताय
(iv) यादृशी इति पदस्य किम् विशेष्यपदम् अनुच्छेदे प्रयुक्तम्?
(अ) मनोवृत्तिः  (ब) भावना
(स) वस्तु  (द) भावनाः

एकः बालकः उद्याने (i) ……………………...  अधः क्रीडति स्म। सहसा प्रचण्डः वायुः अचलत्। (ii) ……………………... परितः वायुमण्डलं धूलिधूसरितम् अभवत्। दीर्घाः शाखाः (iii) ……………………... उपरि अपतन्। बालकः उच्चैः व्यलपत्। (iv) ……………………... कुशलः एकः स्वयंसेवकः तत्र आगत्य बालकम् अरक्षत्। एतस्मै परोपकारिणे स्वयंसेवकाय (v) ……………………...

मञ्जूषाः- उद्यानम्, नमः, वृक्षाणाम्, रक्षाकार्ये, बालकस्य

न दुष्टयानानि आरोहेत्।

पञ्चेन्द्रियद्रव्याणि खं वायुः ज्योतिः आपो भूः इति।

नक्तम् दधि न भुञ्जीत ।

यदि सत्वरम् न गच्छामि तदा अन्यः कश्चित् श्राद्धार्थं वृतः भवेत्।