व्याकरण Sanskrit - व्याकरण

अथ कदाचित् द्रविडदेशात कोऽपि लक्ष्मीधरनामा विद्वान् भोजसभां प्राप्तः । सूर्यमिव शोभमानं तं दृष्ट्वा नृपसभा परिभूता इव। राजा सबहुमानं तम् आगमनस्य कारणमपृच्छत् । स सविनयं प्रत्यवदत् "देव, अहमत्र कुटुम्बेन सह निवासाय समागतः । विद्याप्रियः कलानुरागी भवान् मा निराशं न करिष्यति इति मन्ये । "
प्रश्नाः –
Q.1. कदाचित् भोजसभां कः प्राप्तः ?
Q.2. नृपसभा के दृष्ट्वा परिभूता?
Q.3. राजा तं विद्वानं सबहुमानं किम् अपृच्छत् ?
Q.4. लक्ष्मीधर: भोजराजं सविनयं कि प्रत्यवदत् ?

काञ्चीनगरे शक्तिकुमारो नाम एकः श्रेष्ठिपुत्रः प्रतिवसति स्म। स यदा स्वकीयस्य जीवनस्य द्वाविंशतितमे वर्षे प्रविष्टस्तदा चिन्तामापन्नः -नास्ति दारविहीनानाम् अननुरूपगुणदाराणां च सुखम् । तत्कथं गुणवत भार्याम् अहं विन्देयमिति। ततः स प्रभूतं विचार्य वस्त्रान्ते पिनद्धशालिः दारग्रहणाय विविधान देशान अभ्रमत। एकदा स कावेरीतीरपत्तने समागतः।
प्रश्ना:-
Q.1. देशान् भ्रमन् एकदा शक्तिकुमार: कुत्र समागत: ?
Q.2. श्रेष्ठिपुत्रस्य नाम किम् ?
Q.3. कस्मिन् वर्षे प्रविष्ट: शक्तिकुमार: चिन्तामापन्न: ?
Q.4. शक्तिकुमारः कीमर्थ देशम् अभ्रमत् ?

अकबरस्य आस्थाने तानसेन नामा अद्वितीयः गायकः आसीत् दीपकरागालापनेन सः अचिरात् एव रुग्णः जातः । दीपकरागालापनेन तस्य शरीरे उत्पन्ना उष्णता न शान्ता एव। तस्या उपशमनार्थम् एकः एव उपायः यत् अन्येन केनचित् अत्यन्तं मेधाविना संगीतज्ञेन गीयमानं मल्हाररागालापनं श्रोतव्यम्।
प्रश्ना :
Q.1. अकबरस्य आस्थाने अद्वितीयः गायकः कः आसीत् ?
Q.2. तानसेनः अचितरात् किं अभवत् ?
Q.3. केन कारणेन तानसेनस्य शरीरे उत्पन्ना उष्णता न शान्ता एव अभवत् ?
Q.4. शरीरे उत्पन्ना उष्णतायाः उपशमनार्थ कः एव उपायः ?

अस्ति कस्मिंचित् जलाशये कम्बुग्रीवो नाम कूर्मः। तस्य च सङङ्कटविकटनाम्नी मित्रे हंसजातीये परमस्नेहकोटिमाश्रिते। तौ च हंसौ नित्यमेव सरस्तीरमासाद्य तेन सहानेकदेवर्षिमहर्षीणां कथाः कृत्वा तमयवेलायां स्वनीडासंश्रयं कुरुतः। अथ गच्छता कालेन अनावृष्टिवशात्सरः शनैः शनैः शोषम् अगमत् ।
प्रश्ना: -
Q.1. कस्मिंचित जलाशये कः वसति स्म?
Q.2. कूर्मस्य कौ द्वे मित्रे आसीत् ?
Q.3. हंसौ नित्यमेव सरस्तीरमासाद्य किं कुरुत: ?
Q.4. सर: कस्मात् शनैः शनैः शोषम् अगमत् ?

एकदा सर्वे पक्षिण: भगवतः गरुडस्य यात्राप्रसङ्गेन समुद्रतीरं गताः । ततः काकेन सह वर्तकश्चलितः। अथ गच्छतः कस्यचिद् गोपालस्य मस्तके स्थितात दधिभाण्डात दधि वारंवारं तेन काकेन खाद्यते । ततो यावदसौ गोपालो दधिभाण्डं भूमौ निधायोर्ध्य वीक्षते तावत्तेन काकवर्तकौ दृष्टौ । ततस्तेन खेदितः काकः पलायितः । वर्तको मन्दगतिः तेन प्राप्तौ व्यापादितश्च । अत उच्यते- 'न स्थातव्यं न गन्तव्यं दुर्जनेन समं क्वचित् ।'
प्रश्नाः –
Q.1. एकदा पक्षिणः कस्य यात्राप्रसङ्गेन समुद्रतीरं गताः ?
Q.2. काकेन कस्मात् दधिभाण्डात् दधि खाद्यते ?
Q.3. गोपालः ऊर्ध्वं कौ दृष्टौ ?
Q.4. परिच्छेदस्य बोधवाक्यं लिखत।

What is the synonym of the word 'तुरगः' ?

What is the meaning of the word 'रज्जु' ?

वयोबलशरीराणि देशकालाशनानि च।
समीक्ष्य कुर्याद् व्यायाममन्यथा रोगमाप्नुयात् ॥

व्यायामस्विन्नगात्रस्य पद्भ्यामुद्वर्तितस्य च।
व्याधयो नोपसर्पन्ति वैनतेयमिवोरगाः ॥

स्मृतिमान् युक्तिहेतुज्ञो जितात्मा प्रतिपत्तिमान् ।
भिषगौषधसंयोगैश्चिकित्सां कर्तुमर्हति ॥

आहारं पचति वह्निः दोषानाहारवर्जितः ।
धातून् क्षीणेषु दोषेषु जीवितं धातुसंक्षये ॥

हिताहारा मिताहारा अल्पाहाराश्च ये जनाः ।
न तान् वैद्याश्चिकित्सन्ति आत्मनस्ते चिकित्सकाः ॥

Kadambari

Mahakavi Magha

Ramayana

हर्षचरितम् Harshacharitam

Gruhyasutra

Explain : चित्रतुरगन्यायः ।

Explain : कण्टकविद्धन्यायः ।

Explain : अग्निशिखान्यायः ।

Explain : उषरवृष्टिन्यायः ।

Explain : इक्षुरसन्यायः ।

Explain the metre of speech शार्दूलविक्रीडितम् with example.

Explain the metre of speech वंशस्थ with example.

Explain the metre of speech आर्या with example.

Explain the metre of speech शिखरिणी with example.

Explain the metre of speech वसन्ततिलका with example.

Explain figure of speech विरोधः contradiciton with example.

Explain figure of speech श्लेषः Pun / Paronomasia with example.

Explain figure of speech व्याजस्तुतिः Artful praise with example.

Explain figure of speech अर्थान्तरन्यासः corroboration with example.