Question 14 Marks
एकदा नृपः दिलीप: सुदक्षिणया सार्धं गुरोः वसिष्ठस्य आश्रममगच्छत् । नृपः सुदक्षिणा च गुरुमरुन्धतीं च प्राणमताम्। वसिष्ठो भूपतिं राज्यविषयकं कुशलमपृच्छत् । दिलीपोऽवदत्, “गुरो, सर्वतः अस्माकं कुशलम्। किन्तु पुत्रालाभात् चित्ते विषादो वर्तते।" गुरुणा उक्तम्, “नरदेव, धेनुः परमं दैवतम्। ममाश्रमे कामधेनुपुत्री नन्दिनी वसति। तां धेनुं परिचर। तस्याः प्रसादेन तव सुतो भविष्यति । "
प्रश्ना: - $( 1 )$ नृपः दिलीप केन सार्धं कुत्र अगच्छत् ?
$( 2 )$ दिलीप: सुदक्षिणा च कौ प्राणमताम् ?
$( 3 )$ दिलीप: वसिष्ठाय किम अकथयत् ?
$( 4 )$ कस्याः प्रसादेन दिलीपस्य पुत्रप्राप्तिः भविष्यति ?
Answer$( 1 )$ नृपः दिलीपः स्वपत्न्या सुदक्षिणया सार्धं वसिष्ठस्य आश्रममगच्छत् ।
$( 2 )$ दिलीप: सुदक्षिणा च गुरुं वसिष्ठम् अरुन्धर्ती च प्राणमताम्।
$( 3 )$ दिलीप: वसिष्ठाय अकथयत्, "गुरो, सर्वतः अस्माकं कुशलम्, किन्तु पुत्रालाभात् चित्ते विषादो वर्तते।"
$( 4 )$ कामधेनुपुत्र्याः नन्दिन्याः प्रसादेन दिलीपस्य पुत्रप्राप्तिः भविष्यति
View full question & answer→Question 24 Marks
अस्ति दक्षिणारण्ये एकः वृद्धः व्याघ्रः। सः स्नातः कुशहस्तः सरस्तीरे ब्रूते - भो भोः पान्थाः ! इदं सुवर्णकङ्कणं गृह्यताम्। ततः लोभाकृष्टेन केनचित्पान्थेन आलोचितं यत् भाग्येन एतत्सम्भवति। किन्तु अस्मिन् आत्मसन्देहे प्रवृत्तिः न विधेया।
प्रश्नाः - $( 1 )$ दक्षिणारण्ये कः अस्ति ?
$( 2 )$ व्याघ्रः कीदृशः कुत्र च तिष्ठति ?
$( 3 )$ व्याघ्रः किं ब्रूते ?
$( 4 )$ लोभाकृष्टेन पान्थेन किम् आलोचितम् ?
Answer$( 1 )$ दक्षिणारण्ये एकः वृद्धः व्याघ्रः अस्ति ।
$( 2 )$ व्याघ्रः स्नात: कुशहस्तः च सरस्तीरे तिष्ठति ।
$( 3 )$ व्याघ्र: ब्रूते - "भो भोः पान्था ! इदं सुवर्णकङ्कणं गृह्यताम् ।
$( 4 )$ लोभाकृष्टेन पान्थेन आलोचितम् यत् एतत् भाग्येन सम्भवति, किन्तु अस्मिन् आत्मसन्देहे प्रवृत्तिः न विधेया।
View full question & answer→Question 34 Marks
डॉ. विक्रमसाराभाईमहोदय: महान् वैज्ञानिकः आसीत्। सः विश्वशान्त्यै विज्ञानस्य पुरस्कर्ता आसीत्। तेन स्वजन्मप्रदेशे गुर्जरराज्ये अहमदाबाद महानगरे भौतिक विज्ञानस्य ज्ञानप्रसारार्थम एका प्रयोगशाला स्थापिता इयं भौतिकी अनुसन्धान प्रयोगशाला विश्वप्रसिद्धा वर्तते। इयं संस्था 'पी. आर. एल.' इति संक्षिप्तनाम्ना विख्याता। अत्र खगोलविज्ञान अवकाशविज्ञान भौतिकविज्ञान इत्यादीनाम् अध्ययनं भवति ।
प्रश्ना: - $( 1 )$ डॉ. विक्रमसाराभाई कस्य पुरस्कर्ता आसीत?
$( 2 )$ डॉ. विक्रमस्य जन्मप्रदेशः कः ?
$( 3 $) भौतिकी अनुसन्धान प्रयोगशालायाः संक्षिप्त नाम किम् ?
$( 4 ) $ भौतिकी अनुसन्धान प्रयोगशालायां कस्य विषयस्य अध्ययनं भवति?
Answer$( 1 )$ डॉ. विक्रमसाराभाई विश्वशान्त्यै विज्ञानस्य पुरस्कर्ता आसीत् ।
$( 2 )$ गुर्जरराज्यस्य अहमदाबाद-महानगरम् डॉ. विक्रमस्य जन्मप्रदेश: आसीत्।
$( 3 )$ भौतिकी अनुसन्धान प्रयोगशालायाः संक्षिप्तं नाम 'पी. आर.एल.' इति ।
$( 4 )$ भौतिकी अनुसन्धान प्रयोगशालायां खगोलविज्ञान अवकाशविज्ञान- भौतिक विज्ञान इत्यादीनाम् अध्ययनं भवति ।
View full question & answer→Question 44 Marks
प्रजापतेः त्रयः पुत्राः देवाः मनुष्याः असुराः च आसन्। तेषु देवाः प्रजापतिं प्रथमं प्रार्थितवन्तः यत् अस्मभ्यं हितकारकम् अक्षरम् उपदिशतु इति। तदा प्रजापतिः 'द' इति प्रोक्तवान् । अर्थात् दाम्यत इति। अस्यायमाशयः - देवाः संयमं कुर्वन्तु इति प्रजापतेः उपदेशः।
प्रश्नाः –
$ ( 1 )$ प्रजापतेः कति पुत्राः आसन् ?
$( 2 )$ प्रजापति के प्रथमं प्रार्थितवन्तः ?
$( 3 )$ प्रजापतिः कं वर्णं प्रोक्तवान् ?
$( 4 )$ 'दाम्यत' इत्यस्य कः आशयः भवति?
Answer$( 1 )$ प्रजापतेः त्रयः पुत्राः आसन् ।
$( 2 )$ प्रजापतिं देवाः प्रथमं प्रार्थितवन्तः ।
$( 3 )$ प्रजापति: 'द' वर्णं प्रोक्तवान् ।
$( 4 )$ 'दाम्यत' इत्यस्य आशयः देवाः संयमं कुर्वन्तु इति भवति
View full question & answer→Question 54 Marks
आसीत् धारानगर्यां भोजो नाम राजा। सिंहासनम् अधिष्ठितः सः सुप्रबन्धं स्वराज्यं समृद्धमकरोत् तस्य राज्ये विद्यार्थिनः विद्याभ्यासं, विद्वांसः च अध्यापनं कुर्वन्ति स्म । धनिनः विपत्तौ निर्धनानां साहाय्यं कुर्वन्ति स्म। भोज: एतादृशः गुणग्राही आसीत् यत् यः कोऽपि विद्वान् राजसभायां स्वकीयां कवितां, नवीनम् आविष्कारं वा प्रस्तुतं करोति स्म, स तस्मै विपुलं पुरस्कारम् अयच्छत् । एकदा भोजस्य दानशीलतां दृष्ट्वा तस्य मन्त्री अचिन्तयत् – “एवं नक्तंदिवं धनस्य व्ययेन तु कोशः क्षयं गमिष्यति।"
प्रश्नाः -
$ ( 1 )$ भोजो नाम राजा कुत्र आसीत् ?
$ ( 2 )$ भोजस्य राज्ये विद्यार्थिनः किं कुर्वन्ति स्म?
$( 3 )$ धनिनः विपत्तौ केषां साहाय्यं कुर्वन्ति स्म ?
$ ( 4 )$ भोजः कीदृशः गुणग्राही आसीत् ?
Answer$( 1 )$ धारानगर्यां भोजो नाम राजा आसीत् ।
$( 2 )$ भोजस्य राज्ये विद्यार्थिनः विद्याभ्यासं कुर्वन्ति स्म ।
$( 3 )$ धनिन: विपत्तौ निर्धनानां साहाय्यं कुर्वन्ति स्म।
$( 4 )$ भोज: ईदृश: गुणग्राही आसीत् यत् कोऽपि विद्वान् राजसभायां
View full question & answer→Question 64 Marks
ततः कुविन्दो राजभवनमासाद्य भूपालं प्रणम्य प्राह - "देव, भवदमात्यो मां मूर्ख मत्वा अकवि प्रस्थाप्य च मम गृहान्निः सारयति । दयस्व प्रभो।" तं श्रुत्वा भोजोऽभाषत- "त्वं काव्यरचनायामनभिज्ञः। अतस्त्वमन्यत्र प्रतिष्ठस्व। अयं पण्डितस्तव गृहे निवत्स्यति । इदं श्रुत्वा तन्तुवायोऽवदत्- "राजन राजनियमस्तु पालनीय: । तन्तुवायोऽहं सततं परिश्रम्य जीविकामर्जयामि काव्यरचनायां न मे चातुर्यम्। भवान् पश्यतु अहं मूर्खः पण्डितो वेति"।
प्रश्नाः - $( 1 )$ कुविन्दः भोजं प्रणम्य किं वदति ?
$( 2 )$ भोजस्य अमात्यः कुविन्दम् किं मन्यते ?
$( 3 )$ कुविन्दः कथं जीविकाम् अर्जयति ?
$( 4 )$ भोजस्य मतेन कुविन्दः कस्मिन् विषये अनभिज्ञः अस्ति ?
Answer$( 1 )$ कुविन्दः भोजं प्रणम्य वदति - "देव, भवदमात्यो मां मूर्ख मत्वा अकवि प्रस्थाप्य च मम गृहान्निःसारयति । दयस्व प्रभो ।”
$( 2 )$ भोजस्य अमात्यः कुविन्दं मूर्खम् अकवि च मन्यते ।
$( 3 )$ कुविन्दः सततं परिश्रम्य जीविकाम् अर्जयति।
$( 4 ) $ भोजस्य मतेन कुविन्दः काव्यरचनायाम् अनभिज्ञः अस्ति।
View full question & answer→Question 74 Marks
मयूरोऽतीव सुन्दरो विहगः। तस्य पुच्छं मनोहरम्। वर्षासु यदा घनानां गर्जन श्रूयते तदा मयूरः हर्षेण नृत्यति । वृक्षस्य शाखायां स्थितः स मधुराभिः के काभिरस्मानाह्लादयति । तस्य रमणीयं रूपं दृष्ट्वा मनोहराश्च केकाः श्रुत्वा बाला: मोदन्ते । मयूरस्य स्वरो मधुरः काकस्य तु परुषः। मयूरः सरस्वत्याः वाहनमिति जनाः वदन्ति ।
प्रश्ना: - $( 1 )$ मयूरः कीदृशः विहग: ?
$( 2 )$ मयूरस्य पुच्छं कीदृशम् ?
$( 3 )$ कदा मयूरः हर्षेण नृत्यति
$( 4 )$ कस्य विहगस्य स्वरः परुष: ?
Answer$( 1 )$ मयूरः अतीव सुन्दरो विहगः।
$( 2 )$ मयूरस्य पुच्छं मनोहरम्।
$( 3 )$ वर्षासु यदा घनानां गर्जनं श्रूयते तदा मयूरः हर्षेण नृत्यति ।
$( 4 )$ काकस्य स्वरः परुषः ।
View full question & answer→Question 84 Marks
पुरा भारतवर्षे कपिलवस्तुनाम्नि नगरे शुद्धोदनो नाम नरपतिः आसीत्। मायादेवी तस्य भार्या आसीत्। तयोः एव आत्मजस्य सिद्धार्थ इति अभिधानमासीत्। असौ राजपुत्रः गुणवान् रूपवान् बलवान् आसीत् । तस्य जन्मनः सप्तमे दिने तस्य माता दिवं गता। ततः प्रभृति शुद्धोदनः सिद्धार्थं महता स्नेहेन अपोषयत्। बाल्यकाले शीघ्रमेव स सर्वासु विद्यासु कलासु च कुशलोऽभवत् ।
प्रश्नाः – $( 1 )$ कपिलवस्तुनाम्नि नगरे कः नरपतिः आसीत् ? का तस्य भार्या ?
$( 2 )$ नृपस्य आत्मजस्य किम् अभिधानम् आसीत?
$( 3 )$ राजपुत्रः कीदृशः आसीत् ?
$( 4 )$ बाल्यकाले राजपुत्रः कासु कुशलोऽभवत् ?
Answer$( 1 )$ कपिलवस्तुनाम्नि नगरे शुद्धोदनो नाम नरपतिः आसीत्। मायादेवी तस्य भार्या|
$( 2 )$ नृपस्य आत्मजस्य सिद्धार्थ इति अभिधानम् आसीत्।
$( 3 )$ राजपुत्र: गुणवान्, रूपवान्, बलवान् च आसीत्
$( 4 )$ बाल्यकाले राजपुत्रः सर्वासु विद्यासु कलासु च कुशलोऽभवत्।
View full question & answer→Question 94 Marks
एकदा एकलव्यः द्रोणाचार्यस्य समीपम् अगच्छत् अवदत् च। 'गुरुदेव अहम् अपि धनुर्धरः भवितुम् इच्छामि। कृपया मां स्वीकुरु ।' आचार्य: प्रत्यवदत् - "अहं कौरवान् पाण्डवान् च पाठयामि। अहं भवतः शिष्यरूपेण स्वीकारं कर्तुं न शक्नोमि।" परंतु आचार्य प्रति तस्य श्रद्धा शिथिला न अभवत्। सः आचार्यस्य द्रोणस्य एकां मूर्तिम् अरचयत्। सः प्रतिदिनं मूर्तिम् अनमत् प्रातः सायंकालम् च धनुर्विद्यायाः अभ्यासम् अकरोत् । शनैः शनैः सः कुशल: धनुर्धरः अभवत्
प्रश्नाः - $( 1 )$ एकलव्यः धनुर्विद्यां पठितुं कस्य समीपम् अगच्छत् ?
$( 2 )$ एकलव्य: द्रोणाचार्य किम् अवदत् ?
$( 3 )$ द्रोणाचार्यः एकलव्यं किम अवदत् ?
$( 4) $ एकलव्यः शनैः शनैः किम् अभवत् ?
Answer$( 1 )$ एकलव्यः धनुर्विद्यां पठितुं द्रोणाचार्यस्य समीपम् अगच्छत् ।
$( 2 )$ एकलव्य: द्रौणाचार्यम् अवदत् यत्- "गुरुदेव अहम् अपि धनुर्धरः भवितुम् इच्छामि। कृपया मां स्वीकुरु ।"
$( 3 )$ द्रोणाचार्य: एकलव्यम् अवदत् - "अहं कौरवान् पाण्डवान च पाठ्यामि। अहं भवतः शिष्यरूपेण स्वीकार कर्तुं न शक्नोमि। "
$( 4 )$ एकलव्यः शनैः शनैः कुशलः धनुर्धरः अभवत् ।
View full question & answer→Question 104 Marks
अस्ति कालिन्दीतटे ब्रह्मस्थलाभिधः कश्चिद् ग्रामः । तत्र अग्निस्वामी नाम कश्चिद् विप्रः अवसत् तस्य मन्दारवती नाम अतीव लावण्यवती कन्या आसीत् । दिनेषु गच्छत्सु सा विवाहयोग्या सञ्जाता। त्रयः ब्राह्मणकुमारा: तस्याः पाणिग्रहणार्थं तत्र आगताः ।
प्रश्ना: - $( 1 )$ ब्रह्मस्थलं नाम ग्राम कुत्र अस्ति?
$( 2 )$ अग्निस्वामी नाम ब्राह्मणः कस्मिन् ग्रामे अवसत् ?
$( 3 )$ मन्दारवत्याः पाणिग्रहणार्थं के आगताः ?
$( 4 )$ अग्निस्वामिनः पुत्री मन्दारवती कीदृशी आसीत् ?
Answer$( 1 ) $ ब्रह्मस्थलं नाम ग्राम कालिन्दीतटे (कालिन्दया: तटे) अस्ति।
$( 2 )$ अग्निस्वामी नाम ब्राह्मणः ब्रह्मस्थलग्रामे अवसत्
$( 3 )$ मन्दारवत्याः पाणिग्रहणार्थं त्रयः ब्राह्मणकुमारा: आगताः।
$( 4 )$ अग्निस्वामिनः पुत्री मन्दारवती अतीव लावण्यवती आसीत्।
View full question & answer→Question 114 Marks
श्वापल्ली नामैक: ग्रामः आसीत् । तत्र बहवः कुक्कुरा वसन्ति स्म। तेषां तीक्ष्णदन्तः नाम वृद्धः सारमेयः अग्रेसरः । एकदा गङ्गास्नानाय तस्येच्छा सञ्जाता। ततः सारमेयाणां सभायां सः अघोषयत् – “हे शुनकाः, भागीरथ्याः दर्शनं पवित्रम्। भागीरथ्यां कृतं स्नानं पापहरम्। तस्मात् गङ्गास्नानेन पुण्यप्राप्तये काशीमहं गच्छामि।"
प्रश्ना: - $( 1 )$ श्वापल्लायां के वसन्ति स्म ?
$( 2 )$ तीक्ष्णदन्तः कः आसीत् ?
$( 3 )$ एकदा तीक्ष्णदन्तस्य का इच्छा सञ्जाता ?
$( 4 )$ तीक्ष्णदन्तः गङ्गास्नानेन किं प्राप्तुम् ऐच्छत् ?
Answer$( 1 )$ श्वापल्लायां बहवः कुक्कुराः वसन्ति स्म ।
$( 2 )$ तीक्ष्णदन्तः कुक्कुराणाम् अग्रेसर: आसीत्।
$( 3 )$ एकदा तीक्ष्णदन्तस्य गङ्गास्नानाय इच्छा सञ्जाता।
$( 4 )$ तीक्ष्णदन्तः गङ्गास्नानेन पुण्यं प्राप्तुम् ऐच्छत्
View full question & answer→Question 124 Marks
घृतं स्मृतिं बुद्धि शक्तिं च पोषयति, वातं, पित्तं जीर्णज्वरं च नाशयति । घृतं सहस्त्रगुणितं लाभकरं जायते। मात्रानुसारं भोजनं कर्तव्यम् । अतिमात्रं गृहीतममृतमपि विषं भवति ।प्रश्नाः -
$( 1 )$ घृतं किं किं पोषयति ?
$( 2 )$ घृतं किं किं नाशयति ?
$( 3 )$ घृतं कीदृशं जायते ?
$( 4 )$ कीदृशं भोजनं कर्तव्यम् ?
Answer$( 1 )$ घृतं स्मृतिं, बुद्धि, शक्तिं च पोषयति ।
$( 2 )$ घृतं वातं, पित्तं जीर्णज्वरं च नाशयति ।
$( 3 )$ घृतं सहस्त्रगुणितं लाभकरं जायते।
$( 4 )$ मात्रानुसारं भोजनं कर्तव्यम्।
View full question & answer→Question 134 Marks
मनोः वंशे दिलीपो नाम भूपालः अभवत्। सुदक्षिणा तस्य वधूः आसीत्। सुदक्षिणया सह दिलीपो नानाविधानि सुखानि अन्वभवत्। परमेकं पुत्रलाभसुखं स नाविन्दत । एकदा दिलीपः सुदक्षिणया सार्धं गुरोः वसिष्ठस्य आश्रममगच्छत्प्रश्ना: –
$( 1 )$ दिलीपः कस्य वंशे अभवत् ?
$( 2 )$ सुदक्षिणा कस्य वधूः आसीत् ?
$( 3 )$ दिलीप: सुदक्षिणया सह किम् अन्वभवत् ?
$( 4 )$ दिलीपस्य गुरुः कः आसीत् ?
Answer$( 1 )$ दिलीप: मनोः वंशे अभवत् ।
$( 2 )$ सुदक्षिणा दिलीपस्य वधूः आसीत् ।
$( 3 )$ दिलीप: सुदक्षिणया सह नानाविधानि सुखानि अन्वभवत्
$( 4 )$ वसिष्ठः दिलीपस्य गुरुः आसीत् ।
View full question & answer→Question 144 Marks
अथ कदाचित् द्रविडदेशात् कोऽपि लक्ष्मीधरनामा विद्वान् भोजसभां प्राप्तः। सूर्यमिव शोभमानं तं दृष्ट्वा नृपसभा परिभूता इव। राजा सबहुमानं तम् आगमनस्य कारणमपृच्छत् । स सविनयं प्रत्यवदत् – “देव, अहमत्र कुटुम्बेन सह निवासाय समागतः। विद्याप्रियः कलानुरागी भवान् मां निराशं न करिष्यति इति मन्ये । "
प्रश्ना: - $( 1 )$ लक्ष्मीधरः कः आसीत् ?
$( 2 )$ लक्ष्मीधरः कस्मात् देशात् आगतः ?
$( 3 )$ भोजराजस्य सभा केन परिभूता इव ?
$( 4 )$ लक्ष्मीधर: भोजराजं सविनयं किं प्रत्यवदत् ?
Answer$( 1 )$ लक्ष्मीधर: द्रविडदेशीयः कश्चित् विद्वान् आसीत् ।
$( 2 )$ लक्ष्मीधर: द्रविडदेशात् आगतः ।
$( 3 )$ सूर्यमिव शोभमानं लक्ष्मीधरनाम विद्वांसं दृष्ट्वा भोजराजस्य सभा परिभूता इव ।
$( 4 )$ लक्ष्मीधर: भोजराजं सविनयं प्रत्यवदत् - "देव, अहमत्र कुटुम्बेन सह निवासाय समागतः ।
View full question & answer→