पर्यावरणम् Sanskrit - पर्यावरणम्

"तेन च पर्यावरणं रक्षित
रिक्तस्थाने पूरणीयं समुचितक्रियापदं किम्?

"अतएव प्रकृतिरस्माभिः रक्षणीया।"
रेखाङ्कितपदे प्रयुक्तप्रत्ययः कः?

"तान्येव मिलित्वा पृथक्तया .........।"
रेखाङ्कितपदे प्रयुक्तसन्धेः नाम किम्?

"इयं सर्वान् विविधप्रकारैः पुष्णाति।"
रेखाङ्कितसर्वनामपदस्य स्थाने संज्ञापदं किम्?

"प्रकृतिः समेषां प्राणिनां संरक्षणाय ........."
रिक्तस्थाने पूरणीयं क्रियापदमस्ति

प्रकृतिरक्षयैव किम् सम्भवति?

अद्य पर्यावरणं कः नाशयति?

के औषधकल्पं प्राणवायु वितरन्ति?

कुत्र सुरक्षितं पर्यावरणमुपलभ्यते स्म?

कीदृशं पर्यावरणमस्मभ्यं सांसारिकं जीवनसुखं ददाति?

प्रकृतिरक्षयैव लोकरक्षा सम्भवति।

धर्मो रक्षितः रक्षति।

पर्यावरणरक्षणमपि धर्मस्य एवाङ्गम्।

पर्यावरणे विकृतिमुपगते विविधाः रोगाः जायन्ते।

शुद्धवायुरपि वृक्षकर्तनात् सङ्कटापन्नो जातः।

प्रकृतिरक्षयैव

स्थलमलापनोदिनः

कच्छप

मत्स्य

नकुल

नी + क्तिन् = ............

भज् + क्तिन् = ............

जन् + क्तिन् = ............

भी + क्तिन् = ............

शम् + क्तिन् = ............

सरितो गिरिनिर्झराश्च अमृतस्वादु निर्मलं जलं प्रयच्छन्ति। वृक्षा लताश्च फलानि पुष्पाणि इन्धनकाष्ठानि च बाहुल्येन समुपहरन्ति। शीतलमन्दसुगन्धवनपवना औषधकल्पं प्राणवायु वितरन्ति
परन्तु स्वार्थान्धो मानवस्तदेव पर्यावरणमद्य नाशयति। स्वल्पलाभाय जनाः बहुमूल्यानि वस्तूनि नाशयन्ति। यन्त्रागाराणां विषाक्तं जलं नद्यां निपात्यते येन मत्स्यादीनां जलचराणां च क्षणेनैव नाशो जायते। नदीजलमपि तत्सर्वथाऽपेयं जायते। वनवृक्षा निर्विवेकं छिद्यन्ते व्यापारवर्धनाय, येन अवृष्टिः प्रवर्धते, वनपशवश्च शरणरहिता ग्रामेषु उपद्रवं विदधति। शुद्धवायुरपि वृक्षकर्तनात् सङ्कटापन्नो जातः। एवं हि स्वार्थान्धमान वैविकृतिमुपगता प्रकृतिरेव तेषां विनाशकी सजाता। पर्यावरणे विकृतिमुपगते जायन्ते विविधा रोगा भीषणसमस्याश्च। तत्सर्वमिदानी चिन्तनीयं प्रतिभाति। धर्मो रक्षति रक्षितः इत्यार्षवचनम्। पर्यावरणरक्षणमपि धर्मस्यैवाङ्गमिति ऋषयः प्रतिपादितवन्तः। तत एवं वापीकूपतडागादिनिर्माणं देवायतन-विश्रामगृहादिस्थापनञ्च धर्मसिद्धेः स्रोतोरूपेणाङ्गीकृतम्। कुक्कुर-सूकर-सर्पनकुलादिस्थलचरा, मत्स्यकच्छपमकरप्रभृतयो जलचराश्चापि रक्षणीयाः, यतस्ते स्थलमलापनोदिनो जलमलापहारिणश्च। प्रकृतिरक्षयैव सम्भवति लोकरक्षेति नास्ति संशयः। 
प्रश्न (क) एकपदेन उत्तरत -
(i) मानवाः किमर्थं वनवृक्षान् छिन्दन्ति?
(ii) विषाक्तं जलं कुत्र निपात्यते?
प्रश्न (ख) पूर्णवाक्येन उत्तरत-
(i) वृक्षकर्तनात् कः संकटापन्नः जायते?
(ii) सरितः किम् प्रयच्छन्ति?
प्रश्न (ग) भाषिक कार्यम् -
(i) यदि मानवः स्वार्थवशात् पर्यावरणं नाशयति, तर्हि कः परिणामः सम्भवति?
(ii) त्वं प्रकृतिरक्षणाय किं कर्तुमिच्छसि?

प्रकृतिः समेषां प्राणिनां संरक्षणाय यतते। इयं सर्वान् पुष्णाति विविधैः प्रकारैः, तर्पयति च सुखसाधनैः। पृथिवी, जलं, तेजो, वायुः, आकाशश्चास्याः प्रमुखानि तत्त्वानि। तान्येव मिलित्वा पृथक्तया वाऽस्माकं पर्यावरणं रचयन्ति। आवियते परितः समन्तात् लोकोऽनेनेति पर्यावरणम्। यथाऽजातश्शिशुः मातृगर्भ सुरक्षितस्तिष्ठति तथैव मानवः पर्यावरणकुक्षौ। परिष्कृतं प्रदूषणरहितं च पर्यावरणमस्मभ्यं सांसारिक जीवनसुखं, सद्विचारं, सत्यसङ्कल्पं माङ्गलिकसामग्रीञ्च प्रददाति। प्रकृतिकोपैः आतङ्कितो जनः किं कर्तुं प्रभवति? जलप्लावनैः, अग्निभयैः, भूकम्पैः, वात्याचक्रैः, उल्कापातादिभिश्च सन्तप्तस्य मानवस्य क्व मङ्गलम्?  अतएव अस्माभिः प्रकृतिः रक्षणीया। तेन च पर्यावरणं रक्षितं भविष्यति। प्राचीनकाले लोकमङ्गलाशंसिन ऋषयो वने निवसन्ति स्म। यतो हि वने एव सुरक्षितं पर्यावरणमुपलभ्यते स्म। विविधा विहगाः कलकूजितैस्तत्र श्रोत्ररसायनं ददति।
प्रश्न (क) एकपदेन उत्तरत -
(i) प्रकतेः प्रमुखाणि तत्त्वानि के?
(ii) ऋषयः कुत्र निवसन्ति स्म?
प्रश्न (ख) पूर्णवाक्येन उत्तरत-
(i) पर्यावरणं किमर्थं रक्षणीयं?
(ii) मानवः कुत्र सुरक्षितः तिष्ठति?
प्रश्न (ग) भाषिक कार्यम् -
(i) यदि पर्यावरणं प्रदूषितं भवति, तर्हि कस्य कस्य संकटं भवति?
(ii) प्रकृतेः रक्षणं कथं करिष्याम?