प्रजापतेः त्रयः पुत्राः देवाः मनुष्याः असुराः च आसन्। तेषु देवाः … - Vidyadip

Question

प्रजापतेः त्रयः पुत्राः देवाः मनुष्याः असुराः च आसन्। तेषु देवाः प्रजापतिं प्रथमं प्रार्थितवन्तः यत् अस्मभ्यं हितकारकम् अक्षरम्
उपदिशतु इति। तदा प्रजापतिः 'द' इति प्रोक्तवान्। अर्थात् दाम्यत इति। अस्यायमाशयः- देवाः संयमं कुर्वन्तु इति प्रजापतेः उपदेशः।
प्रश्नाः-
(1) प्रजापतेः कति पुत्राः आसन्?
(2) प्रजापति के प्रथम प्रार्थितवन्तः?
(3) प्रजापतिः कं वर्णं प्रोक्तवान्?
(4) 'दाम्यत' इत्यस्य कः आशयः भवति?

✓

Answer

(1) प्रजापतेः त्रयः पुत्राः आसन्।
(2) प्रजापति देवाः प्रथमं प्रार्थितवन्तः।
(3) प्रजापति 'द' वर्णं प्रोक्तवान्।
(4) 'दाम्यत' इत्यस्य आशयः देवाः संयमं कुर्वन्तु इति भवति।

Need a full question paper?

Generate a complete, print-ready paper with questions like this in minutes — across 16+ boards, with answer keys.

Start Generating Free

Explore more

More "अनुच्छेदं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृत-भाषायां लिखित । [4M]" from द द द इति (गद्य)→द द द इति (गद्य) — all question types→Sanskrit STD 12 Science question papers→Gujarat Board STD 12 Science question papers→Gujarat Board question paper generator→

Similar questions

एकदा सर्वे पक्षिण: भगवतः गरुडस्य यात्राप्रसङ्गेन समुद्रतीरं गताः । ततः काकेन सह वर्तकश्चलितः। अथ गच्छतः कस्यचिद् गोपालस्य मस्तके स्थितात दधिभाण्डात दधि वारंवारं तेन काकेन खाद्यते । ततो यावदसौ गोपालो दधिभाण्डं भूमौ निधायोर्ध्य वीक्षते तावत्तेन काकवर्तकौ दृष्टौ । ततस्तेन खेदितः काकः पलायितः । वर्तको मन्दगतिः तेन प्राप्तौ व्यापादितश्च । अत उच्यते- 'न स्थातव्यं न गन्तव्यं दुर्जनेन समं क्वचित् ।'
प्रश्नाः –
Q.1. एकदा पक्षिणः कस्य यात्राप्रसङ्गेन समुद्रतीरं गताः ?
Q.2. काकेन कस्मात् दधिभाण्डात् दधि खाद्यते ?
Q.3. गोपालः ऊर्ध्वं कौ दृष्टौ ?
Q.4. परिच्छेदस्य बोधवाक्यं लिखत।

श्वापल्ली नामैक: ग्रामः आसीत्। तत्र बहवः कुक्कुराः वसन्ति तेषां तीक्ष्णदन्तः नाम वृद्धः सारमेयः अग्रेसर: एकदा गङ्गास्नानाय स्म । तस्येच्छा सञ्जाता। ततः सारमेयाणां सभायां सः अघोषयत् हे शुनकाः, भागीरथ्याः दर्शनं पवित्रम्। भागीरथ्यां कृतं स्नानं पापहरम् । तस्मात् गङ्गास्नानेन पुण्यप्राप्तये काशीमहं गच्छामि। मया एष निश्चयः कृतः।
प्रश्ना: -
Q.1. कुत्र बहवः कुक्कुरा: वसन्ति स्म?
Q.2. कः कुक्कुराणाम् अग्रेसर: आसीत् ?
Q.3. भागीरथ्यां कृतं स्नानं कीदृशम् ?
Q.4. तीक्ष्णदन्तः किम् ऐच्छत् ?

अस्ति कस्मिंचित् वनोद्देशे बहुबकसनाथो वटपादपः। तस्य कोतरे कृष्णसर्पः प्रतिवसति स्म । स च बकबालकानजातपक्षानपि सदैव भक्षयन्कालं नयति। अथैको बकस्तेन भक्षितान्यपत्यानि दृष्ट्वा शिशुवैराग्यात् सरस्तीरमासाद्य बाष्पपूरितनयनोऽधोमुखस्तिष्ठति। तं च तादृक्चेष्टितमवलोक्य कुलीरक: प्रोवाच - “माम, किमेवं रुद्यते भवताऽद्य ?"
प्रश्ना:-
Q.1. वटवृक्षः कुत्र कथंभूतः च अस्ति ?
Q.2. कः बकवालकान् भक्षयति स्म?
Q.3. कथंभूतः एकः बकः सरस्तीरमासाद्य तिष्ठति ?
Q.4. कथंभूतं वकं दृष्ट्वा कुलीरकः कि प्रोवाच ?

कस्यचित् विप्रस्य एका कुरूपा कन्यका आसीत् । तां न कोऽपि तरुणः परिणेतुमैच्छत् । पिता तस्या अनुरूपस्य वरस्य प्राप्तौ भृशम् अयतत। अन्ते च तेन सा कन्या कस्मैचित् अन्धाय दत्ता । सोऽपि तस्याः लाभेन भृशममोदत। अथ कदाचित् सा भर्तारमभाषत - "नाथ, ममान्तःकरणेऽतीव दुःखं जायते यत्त्वं मम रमणीयं मुखं द्रष्टुमसमर्थः ।"
प्रश्ना: -
Q.1. विप्रस्य कीदृशी कन्यका आसीत् ?
Q.2. ब्राह्मणस्य कन्यकायाः विषये का समस्या उद्भवत् ?
Q.3. ब्राह्मणः कन्यकायाः विषये किम् अयतत् ?
Q.4. ब्राह्मणकन्या स्वभर्तारं किम् अभाषत् ?

एकदा एकस्यां नृपसभायां कश्चित् वैदेशिक: वणिक् समागत:| तस्य पार्श्वे काष्ठमय्यः सुन्दर्यः कलात्मिकाः आकारेण प्रकारेण भारेण रूपेण रागेण च समानाः तिस्रः पुत्तलिकाः आसन्। राजसभायाम् उपस्थितः असौ वणिक ताः पुत्तलिकाः नृपं प्रदर्शयति। नृपतिः स्वकरकमलयोः गृहीत्वा ताः पश्यति।
प्रश्नाः-
(1) नृपसभायां कः समागतः?
(2) वणिजः पार्श्वे कियत्यः कीद्रश्यः च पुत्तलिकाः आसन्?
(3) वणिक काः नृपं प्रदर्शयति?
(4) 'रागः' इत्यस्य पदस्य कः अर्थः?

धृतराष्ट्रस्य सर्वे पुत्राः क्रीडायै वनमगच्छन् । तत्र ते एकं वृक्षम् आरोहन् । तस्मिन् अनन्तरे भीमः तत्र समागतः । सः पादप्रहारेण वृक्षम् अपातयत्। अतः कौरवाः भूमौ अपतन् । तथापि ते कौरवाः भीमाय न अक्रुध्यन् । ते जानन्ति स्म यद् एषः अस्माकं भ्राता अस्ति। सः अस्मान् क्रीडां कारयति । किन्तु दुर्योधनः एवं न अमन्यत ।
प्रश्ना: -
Q.1. धृतराष्ट्रस्य पुत्राः किमर्थं वनमगच्छन् ?
Q.2. कः पादप्रहारेण वृक्षम् अपातयत् ?
Q.3. कीदृशाः कौरवाः भीमाय न अक्रुध्यन् ?
Q.4. कौरवाः किं जानन्ति स्म?

वाराणस्यां कर्पूरपटकः नाम रजकः वसति एकदा सः रात्रौ गाढनिद्रायां प्रसुप्तः । तदा तस्य रजकस्य गृहे चौरः प्रविष्टः। रजकस्य प्राङ्गणे गर्दभः बद्धः अस्ति कुक्कुरः च उपनिष्टो अस्ति। चौरं दृष्ट्वा गर्दभः श्वानम् अवदत्, 'सारमेय, शब्दं कृत्वा त्वं स्वामिनं किं न प्रबोधयसि ?' श्वानः प्रत्यवदत्, 'मित्र, किं न जानासि यद् अहं तस्य अहर्निशं गृहरक्षां करोमि। किन्तु सः मम उपयोगं न जानाति ।'
प्रश्नाः -
Q.1. वाराणस्यां कः नाम रजकः वसति?
Q.2. कीदृशस्य रजकस्य गृहे कः प्रविष्ट: ?
Q.3. रजकस्य प्राङ्गणे कः अस्ति?
Q.4. चौरं दृष्ट्वा गर्दभः श्वानं किम अवदत् ?

धन्योऽयं भारतदेशो यत्र काले काले देशसेवायै जनहितार्थं च महापुरुषाः जीवनं समर्पयन्ति। एतादृशेषु एकतमः महर्षिः दयानन्दः। अस्य महर्षेः दयानन्दस्य जन्म सौराष्ट्रदेशे राजकोटजनपदस्य टङ्कारानामके ग्रामे अभवत्। तस्य पिता करसन त्रिवेदी माता च अमृतबेन आसीत्। पिता बाल्यकाले तस्य मूलशङ्कर इति नामकरणम् अकरोत्।
प्रश्नाः-
(1) भारतदेशे काले काले महापुरुषाः किं कुर्वन्ति?
(2) महर्षेः दयानन्दस्य जन्म कुत्र अभवत्?
(3) महर्षेः दयानन्दस्य पितुः नाम किम् आसीत् ?
(4) दयानन्दस्य बाल्यकालस्य नाम किम् आसीत्?

पुरा भारतवर्षे कपिलवस्तुनाम्नि नगरे शुद्धोदनो नाम नरपति: आसीत्। मायादेवी तस्य भार्या आसीत् तयोः एव आत्मजस्य सिद्धार्थ इति अभिधानमासीत्। असौ राजपुत्रः गुणवान् रूपवान् बलवान् आसीत् तस्य जन्मनः सप्तमे दिने तस्य माता दिवं गता। ततः प्रभृति शुद्धोदनः सिद्धार्थ महता स्नेहेन अपोषयत् । बाल्यकाले शीघ्रमेव स सर्वासु विद्यासु कलासु च कुशलोऽभवत् ।
प्रश्ना: -
Q.1. कपिलवस्तुनाम्नि नगरे कः नरपतिः आसीत् ? का तस्य भार्या ?
Q.2. नृपस्य आत्मजस्य किम् अभिधानम् आसीत् ?
Q.3. सिद्धार्थस्य माता कदा दिवं गता?
Q.4. कः सिद्धार्थं कीदृशं च अपोषयत् ?

पूर्व त्विदम् पर्व नवसस्येष्टिनाम्ना प्रसिद्धमासीत्। नवं नाम नवीनम्, सस्यं नाम धान्यम् अन्नं वा इष्टि नाम यज्ञः, अग्नौ देवेषु वा आहुत्याः प्रदानम् कृषिप्रधाने भारते वर्षे जनाः वर्षयामृतौ धान्यानि वपन्ति । तस्यायम् परिपाककालः । क्षेत्रेषूत्पन्नं धान्यं कृषकाः अद्य स्वगृहमानयन्ति। सर्वप्रथमं तेऽग्निभ्यः देवेभ्यः वाऽस्य नवसस्यस्य आहुतिं ददति। तदनन्तरमग्निना संस्कृतं लाजारूपमन्नं सर्वेभ्यः वितरन्ति
प्रश्ना: -
Q.1. इदं दीपावलिपर्व पुरा किनाम्ना प्रसिद्धम् आसीत् ?
Q.2. 'नवसस्येष्टि' शब्दस्य किं तात्पर्यम् ?
Q.3. धान्यस्य परिपाककालः कः ?
Q.4. धान्यं स्वगृहम् आनीय कृषकाः सर्वप्रथमं किं