द द द इति (गद्य) Sanskrit - द द द इति (गद्य)

दाम्यत इत्यस्य कः अर्थः ?

प्रजापतिः कं वर्ण प्रोक्तवान् ?

स्वभावत: के कूरा: सन्ति ?

प्रजापतिः कं वर्ण प्रोक्तवान् ?

'द द द' इति गद्य कस्मिन् उपनिषदेषु उद्धृतः अस्ति ?

Why did the Gods take the meaning of the letter "द" as "suppress"?

What meaning did men took for the letter "द" ?

Instructions of which qualities are given through the medium of letter 'द' ?

What prayer did the Gods, men and demons make to the creator ?

From which Upanishad the present chapter is taken?

असुराः

द द द इति :

ततः असुराः भगवन्तं प्रजापतिं प्रार्थितवन्तः अस्मभ्यं हितकारकम् अक्षरम् उपदिशतु इति। तदा प्रजापतिः 'द' इति प्रोक्तवान् । अर्थात् दयध्वमिति। अस्यायमाशयः असुराः स्वभावतः एव क्रूराः हिंसादिपराः सन्ति। अतः ते प्राणिषु दयां कुर्वन्तु इति प्रजापतेः उपदेशः ।

ततः प्रजापतिरुवाच तदेतदेव दैवी वागनुवदति द द द इति। दाम्यत दत्त दयध्वमिति। एतत् त्रयं शिक्षेत दमम् दानम् दयामिति। तदेव एतत् त्रयं हितम् इच्छता जनेन अनुष्ठेयम् इति उपदेशस्य सारः बोद्धव्यः। वस्तुतस्तु मानवाः एव उत्तमगुणोपेताः देवाः, लोभपरायणाः मनुष्याः हिंसादिदोषदूषिताः च राक्षसाः भवन्ति। अतः मनुष्यैः यथाप्रकृति यथाकालं दकारार्थं स्वीकृत्य उत्तमैः भाव्यम् इति भावः ॥

ततः मनुष्याः भगवन्तं प्रजापतिं प्रार्थितवन्तः - अस्माकं कृतेऽपि हितकारकम् अक्षरम् उपदिशतु इति।
तदा प्रजापतिः 'द' इति प्रोक्तवान्। अर्थात् दत्त इति।
अस्यायमाशयः - मनुष्याः स्वभावतः लुब्धाः सन्ति।
अतः ते दानं कुर्वन्तु इति प्रजापतेः उपदेशः।

उपनिषत्सु संवादरूपेण अतीव मनोहराः उपदेशाः शोभन्ते।
अत्र ऐतरेयोपनिषदः पञ्चमाध्यायस्य द्वितीये ब्राह्मणे स्वपुत्रान् प्रति प्रजापतेः यः उपदेशः उपलभ्यते, तदत्र प्रस्तूयते।

प्रजापतेः त्रयः पुत्रा: देवा: मनुष्याः असुराः च आसन् ।
तेषु देवाः प्रजापतिं प्रथमं प्रार्थितवन्तः यत् अस्मभ्यं हितकारकम् अक्षरम् उपदिशतु इति ।
तदा प्रजापतिः 'द' इति प्रोक्तवान्। अर्थात् दाम्यत इति ।
अस्यायमाशयः-देवाः संयमं कुर्वन्तु इति प्रजापतेः उपदेशः ।
यतो हि देवानां कृते बहवः भोगाः सुलभाः सन्ति ।
अत एव प्रजापतिः उपदिष्टवान् यत् यूयं स्वभावतः अदान्ताः, अतः युष्माभिः दान्तैः भाव्यमिति ।

प्रजापतेः त्रयः पुत्राः देवाः मनुष्याः असुराः च आसन्। तेषु देवाः प्रजापतिं प्रथमं प्रार्थितवन्तः यत् अस्मभ्यं हितकारकम् अक्षरम्
उपदिशतु इति। तदा प्रजापतिः 'द' इति प्रोक्तवान्। अर्थात् दाम्यत इति। अस्यायमाशयः- देवाः संयमं कुर्वन्तु इति प्रजापतेः उपदेशः।
प्रश्नाः-
(1) प्रजापतेः कति पुत्राः आसन्?
(2) प्रजापति के प्रथम प्रार्थितवन्तः?
(3) प्रजापतिः कं वर्णं प्रोक्तवान्?
(4) 'दाम्यत' इत्यस्य कः आशयः भवति?

Why did the Gods take the meaning of the letter "द" as "suppress"?

What meaning did men took for the letter "द" ?

Instructions of which qualities are given through the medium of letter 'द' ?

What prayer did the Gods, men and demons make to the creator?

From which Upanishad the present chapter is taken?