बुद्धिः सर्वार्थसाधिका संस्कृत - बुद्धिः सर्वार्थसाधिका

अधोलिखितानां पर्यायपदानां मेलनं कृत्वा रिक्तस्थानानि पूरयन्तु ।

(क) गजः	शशाङ्क:
(ख) पदम्	जलाशयः
(ग) चन्द्रः	हस्ती
(घ) सरोवरः	चरणः

चित्रस्य आधारेण पञ्च वाक्यानि लिखन्तु ।

उदाहरणानुसारं समुचितैः क्रियापदैः रिक्तस्थानान पूरयन्तु।

धातुः	एकवचनम्	द्विवचनम्	बहुवचनम्
कथ्	कथयति	‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾	‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾
स्था	‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾	‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾	तिष्ठन्ति
कृ	करोमि	कुर्वः	‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾
जीव्	‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾	‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾	जीवन्ति

 

उदाहरणानुसारं निम्नलिखितानां पदानां वचनं पुरुषं च लिखन्तु ।

पदम्	पुरुषः	वचनम्
यथा - चिन्तयति	प्रथमपुरुषः	एकवचनम्
तिष्ठन्ति	‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾	‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾
जीवन्ति	‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾	‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾
नमति	‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾	‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾
कथयति	‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾	‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾

पाठस्य आधारेण पट्टिकातः क्रियापदानि चित्वा वाक्यानि पूरयन्तु ।
(क) किं चन्द्रः सरोवरे ‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾?(निवसन्ति ,तिष्ठति)
(ख) सर्वे शशकाः उपायं ‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾।(चिन्तयन्ति ,कथयति)
(ग) सायंकाले शशकानां सभा ‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾।(चिन्तयन्ति ,भवति)
(घ) शशकाः सरोवरस्य तीरे ‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾‾।(तिष्ठति ,निवसन्ति)

के सुखेन तिष्ठन्ति ?

कः चन्द्रं नमति ?

के स्वमतं प्रकाशयन्ति ?

शशकराजः कस्य समीपं गच्छति ?

केषां परिभ्रमणेन शशकाः क्षतविक्षताः मृताः च भवन्ति ?

प्रियवाक्यप्रदानेन सर्वे तुष्यन्ति मानवाः।
तस्मात् प्रियं हि वक्तव्यं वचने का दरिद्रता।।
I. एकपदेन उत्तरत
(क) के तुष्यन्ति?
(ख) तस्मात् किं वक्तव्यम्?
I. पूर्णवाक्येन उत्तरत
सर्वे केन तुष्यन्ति?
III. भाषिक-कार्यम्
(क) प्रियवाक्यप्रदानेन सर्वे तुष्यन्ति मानवा:- अत्र कः कर्ता? (प्रियवाक्यप्रदानेन, सर्वे, मानवाः)
(ख) ‘मानवाः तुष्यन्ति’-वाक्यम् एकवचने परिवर्तयत।

“आम्, चन्द्रस्य दर्शनाय आवाम् अधुना एव सरोवरं प्रति चलाव:” इति कः कथयति ?

चन्द्रः केन नाम्ना प्रसिद्धः अस्ति ?

शशकाः किमर्थम् उपायं चिन्तयन्ति ?

सायङ्काले केषां सभा भवति ?

चन्द्रः कदा प्रसन्नः भवति ?